Magda
Wyrażenie „tym bardziej” to częsty wzmacniacz w polszczyźnie – używamy go, gdy chcemy podkreślić, że coś jest jeszcze ważniejsze, bardziej uzasadnione albo oczywiste w danej sytuacji. Trudność polega na tym, że wiele osób próbuje zapisać je łącznie („tymbardziej”) lub myli je znaczeniowo z podobnymi konstrukcjami. A że to zwrot bardzo „mówiony” i pojawia się w emocjonalnych wypowiedziach, błąd łatwo przechodzi niezauważony.
Jak piszemy poprawnie?
Poprawnie piszemy: tym bardziej (zawsze rozdzielnie). Nie ma wariantu łącznego w normie ortograficznej, a zapis „tymbardziej” jest błędem.
Zasada pisowni – wyjaśnienie
Zapis „tym bardziej” wynika z budowy tego wyrażenia i z ogólnych zasad pisowni w polszczyźnie. Krok po kroku wygląda to tak:
1) „Tym” to forma zaimka wskazującego „ten” w narzędniku (odpowiada na pytanie: czym?).
W zdaniu zwykle ma funkcję składnika wzmacniającego relację: „z tego powodu”, „w tych okolicznościach”, „w takim razie”.
2) „Bardziej” to przysłówek w stopniu wyższym (od „bardzo”).
Oznacza „w większym stopniu”.
3) Razem tworzą stałe połączenie wyrazowe, ale nie zrost.
Czyli: to nie jest jedno słowo, tylko dwa wyrazy, które często występują obok siebie i pełnią wspólną funkcję znaczeniową („jeszcze bardziej”, „tym mocniej”, „co dopiero”).
4) W praktyce „tym bardziej” pełni rolę zwrotu wzmacniającego argument lub ocenę.
Najczęściej pojawia się w konstrukcjach typu:
– „Nie zrobię tego, tym bardziej że…” (uzasadnienie)
– „Skoro to działa w małych firmach, tym bardziej w dużych.” (wniosek: „co dopiero”)
Wniosek jest prosty: skoro mamy zaimek („tym”) i przysłówek („bardziej”), pisownia jest rozdzielna.
Kiedy zapis wygląda inaczej? Wyjątki i szczególne przypadki
Wyjątków ortograficznych od zapisu „tym bardziej” nie ma – zawsze piszemy rozdzielnie.
Warto jednak znać dwa szczególne przypadki, które bywają mylone z „tym bardziej”:
1) „Tym bardziej że” – nadal rozdzielnie, ale zmienia się funkcja w zdaniu
To bardzo częsty wariant: „tym bardziej że” wprowadza uzasadnienie (coś w rodzaju: „zwłaszcza że”, „a tym bardziej dlatego, że”).
Przykład: „Nie idę, tym bardziej że źle się czuję.”
2) Podobne wzmacniacze, które również piszemy rozdzielnie
Żeby uniknąć pokusy sklejania wyrazów, dobrze zapamiętać, że takie konstrukcje zwykle nie tworzą jednego słowa:
– „co więcej”
– „tym samym”
– „tym lepiej”
– „tym gorzej”
– „tymczasem” (uwaga: to akurat jeden wyraz, ale jest inną częścią mowy i ma inne znaczenie)
To ważne rozróżnienie: fakt, że coś często występuje razem, nie oznacza jeszcze, że wolno to zapisać łącznie.
Przykłady poprawnej i niepoprawnej pisowni
1) ❌ Zostanę w domu, tymbardziej że pada.
✅ Zostanę w domu, tym bardziej że pada.
2) ❌ Nie ma sensu się spieszyć, tymbardziej w sobotę.
✅ Nie ma sensu się spieszyć, tym bardziej w sobotę.
3) ❌ Skoro on nie odpisał, tymbardziej ja nie będę się narzucać.
✅ Skoro on nie odpisał, tym bardziej ja nie będę się narzucać.
4) ❌ To było trudne, a tymbardziej bez instrukcji.
✅ To było trudne, a tym bardziej bez instrukcji.
5) ❌ Jeśli wczoraj było zimno, to dziś tymbardziej.
✅ Jeśli wczoraj było zimno, to dziś tym bardziej.
6) ❌ Nie krytykuj go, tymbardziej że nie znasz całej historii.
✅ Nie krytykuj go, tym bardziej że nie znasz całej historii.
7) ❌ Nie kupuję tego, tymbardziej za taką cenę.
✅ Nie kupuję tego, tym bardziej za taką cenę.
8) ❌ Nie idź tam, tymbardziej po zmroku.
✅ Nie idź tam, tym bardziej po zmroku.
Ciekawostka językowa
W dawnej polszczyźnie konstrukcje z „tym” (np. „tym prędzej”, „tym łatwiej”, „tym lepiej”) były i są modelowym sposobem budowania porównań zależności: „im…, tym…”. To ten sam mechanizm, który widzimy w zdaniu: „Im później, tym gorzej”. „Tym bardziej” wpisuje się w ten stary, bardzo stabilny wzorzec składniowy – dlatego norma konsekwentnie utrzymuje pisownię rozdzielną, traktując „tym” jako samodzielny wyraz o konkretnej funkcji w zdaniu, a nie jako część zrostu.
Podsumowanie
– „Tym bardziej” zapisujemy zawsze rozdzielnie, ponieważ to połączenie zaimka („tym”) i przysłówka („bardziej”).
– Najczęstsza pułapka to błędny zapis „tymbardziej” oraz nieuważne sklejanie w wariancie „tym bardziej że”.
– W razie wątpliwości podmień na „jeszcze bardziej” albo „co dopiero” – jeśli pasuje, pisownia rozdzielna jest pewna.
Poprawny zapis kluczowego wyrażenia to: tym bardziej.