Magda
„Okaże” czy „okarze”? Ta para brzmi podobnie, dlatego łatwo o pomyłkę – zwłaszcza w szybkiej komunikacji pisemnej. Warto jednak wiedzieć, że w większości sytuacji poprawna jest tylko jedna forma, a druga oznacza co innego.
✅ Poprawna forma
Poprawna forma w znaczeniu „wyjdzie na jaw”, „stanie się widoczne”, „okazać się” to: okaże (np. „Wkrótce się okaże, kto miał rację”).
Forma okarze także istnieje, ale ma zupełnie inne znaczenie: to czas przyszły od czasownika okarać („ukarać”), np. „Sąd okarze sprawcę”.
Dlaczego tak jest? Zasada językowa
Różnica wynika z tego, że mamy do czynienia z dwoma różnymi czasownikami:
1) okazać (się) → forma: okaże
To czasownik, który oznacza m.in. „ujawnić się”, „stać się czymś”, „wyjść na jaw”. W 3. osobie liczby pojedynczej czasu przyszłego przyjmuje postać okaże (tak jak: „pokaże”, „zakaże”).
2) okarać → forma: okarze
To czasownik znaczący „ukarać, wymierzyć karę”. W 3. osobie liczby pojedynczej czasu przyszłego tworzy formę okarze (podobnie jak: „ukarze”, „skarze” – choć to ostatnie dziś brzmi książkowo i rzadko).
Wątpliwości biorą się stąd, że w wymowie ż i rz brzmią identycznie, a podobieństwo form („okaże” / „okarze”) dodatkowo sprzyja błędowi.
Przykłady poprawnego użycia
1) Wkrótce się okaże, czy ten plan ma sens.
2) Dopiero po czasie okaże się, kto naprawdę na tym skorzystał.
3) Jeśli to prawda, wszystko okaże się prostsze, niż myśleliśmy.
4) Sąd okarze sprawcę zgodnie z przepisami.
5) Nauczyciel nie okarze całej klasy za błąd jednej osoby.
6) ❌ Wkrótce się okarze, czy ten plan ma sens. (forma niepoprawna w tym znaczeniu)
Ciekawostka językowa
Czasownik okazać jest spokrewniony ze słowem pokazać – oba odnoszą się do „czynienia czegoś widocznym”. Dawniej „okazać” znaczyło także „okazać komuś coś” w sensie „pokazać” (np. okazać dokument), i ten odcień znaczeniowy do dziś przetrwał w języku urzędowym. Z kolei okarać to forma wzmocniona wobec „karać” – przedrostek o- bywał używany do podkreślenia skutku czynności (tu: doprowadzenia do ukarania).
Podsumowanie
- W znaczeniu „wyjdzie na jaw, stanie się jasne” poprawnie piszemy: okaże.
- Okarze jest poprawne tylko wtedy, gdy chodzi o ukaranie (czasownik „okarać”).
- Pomyłka wynika z identycznej wymowy „ż” i „rz” oraz podobieństwa brzmieniowego obu form.
Najczęściej potrzebna i właściwa w codziennych zdaniach jest forma: okaże.