Magda
„Nie wiadomo” to wyrażenie, które bardzo często pojawia się w tekstach – od maili po wypowiedzi publicystyczne – a mimo to bywa zapisywane błędnie. Trudność polega na tym, że w polszczyźnie raz piszemy cząstkę „nie” łącznie, a raz rozdzielnie, i o wyborze decyduje funkcja wyrazu w zdaniu. Właśnie dlatego nawet osoby dobrze czujące język potrafią się tu zawahać.
Jak piszemy poprawnie?
Poprawnie piszemy: nie wiadomo — zawsze rozdzielnie (w tym znaczeniu: „nie jest wiadome”, „nie da się ustalić”, „brak informacji”).
Zasada pisowni – wyjaśnienie
Żeby zapisać to wyrażenie poprawnie, warto przejść przez prosty schemat:
1) Ustal, z czym masz do czynienia
„Wiadomo” w wyrażeniu „nie wiadomo” nie jest rzeczownikiem ani przymiotnikiem, tylko formą orzeczenia (sens: „(jest) wiadomo”). Całość odpowiada konstrukcji:
nie wiadomo = nie jest wiadomo.
2) Zastosuj regułę: „nie” z formami czasownika piszemy rozdzielnie
W polszczyźnie „nie” z czasownikami (w tym z orzeczeniami typu „wiadomo”, „trzeba”, „można”, „widać”) piszemy osobno:
– nie wiem, nie wiedział, nie będę,
– nie trzeba, nie można, nie widać,
– nie wiadomo.
3) Sprawdź, czy można wstawić „jest” (praktyczny test)
Jeśli zdanie brzmi sensownie po wstawieniu „jest”, zapis rozdzielny będzie właściwy:
– Nie wiadomo, o której przyjedzie. → Nie jest wiadomo, o której przyjedzie.
– Nie wiadomo, kto to zrobił. → Nie jest wiadomo, kto to zrobił.
Wniosek: w typowym znaczeniu wyrażenia o niepewności i braku informacji jedyną poprawną pisownią jest nie wiadomo.
Kiedy zapis wygląda inaczej? Wyjątki i szczególne przypadki
W tym konkretnym wyrażeniu („nie wiadomo” = „nie jest wiadomo”) wyjątków od pisowni rozdzielnej nie ma. Najczęstsze wątpliwości biorą się jednak z dwóch sytuacji granicznych:
1) Mylenie z rzeczownikiem „niewiadoma / niewiadome”
To już inna konstrukcja i inna część mowy. Rzeczownik niewiadoma (np. w matematyce) piszemy łącznie, bo to utrwalony wyraz (nazwanie „tego, co nieznane”).
– niewiadoma w równaniu,
– dwie niewiadome w zadaniu.
Uwaga: to nie jest odpowiednik zdania „nie wiadomo”. To raczej „nieznana wartość / brak danych”, czyli pojęcie nazwane rzeczownikiem.
2) Mylenie z przymiotnikiem „niewiadomy”
Przymiotnik niewiadomy (‘nieznany’) również bywa pisany łącznie:
– niewiadomy sprawca,
– niewiadome pochodzenie.
To nadal nie to samo co „nie wiadomo” (orzeczenie). W praktyce pomaga pytanie:
– „Nie wiadomo gdzie?” (orzeczenie)
vs
– „Gdzie? — miejsce niewiadome” (przymiotnik).
Przykłady poprawnej i niepoprawnej pisowni
1) ❌ Nie wiadomo, czy zdążymy.
✅ Nie wiadomo, czy zdążymy.
2) ❌ Niewiadomo, kto dzwonił.
✅ Nie wiadomo, kto dzwonił.
3) ❌ Jeszcze niewiadomo, jak to się skończy.
✅ Jeszcze nie wiadomo, jak to się skończy.
4) ❌ Niewiadomo dlaczego, ale zniknął bez słowa.
✅ Nie wiadomo dlaczego, ale zniknął bez słowa.
5) ❌ Na razie niewiadomo, ile to będzie kosztować.
✅ Na razie nie wiadomo, ile to będzie kosztować.
6) ❌ Było niewiadomo, czy spotkanie się odbędzie.
✅ Było nie wiadomo, czy spotkanie się odbędzie.
Dla kontrastu (inne znaczenie, inna część mowy — zapis łącznie jest poprawny):
– ✅ W równaniu są dwie niewiadome.
– ✅ Pojawił się niewiadomy numer w historii połączeń.
Ciekawostka językowa
Forma „wiadomo” w wyrażeniu nie wiadomo to przykład konstrukcji bezosobowej, bardzo typowej dla polszczyzny – podobnie jak „widać”, „słychać”, „trzeba”, „można”. W praktyce język „omija” tu wskazanie wykonawcy czynności: nie mówimy, kto wie, tylko stwierdzamy stan wiedzy („(jest) wiadomo / nie wiadomo”). To właśnie bezosobowość sprawia, że wielu użytkowników języka błędnie „zlepia” zapis, traktując całość jak jeden wyraz — ale norma ortograficzna konsekwentnie utrzymuje rozdzielność, bo mechanizm jest taki sam jak w zdaniu „nie jest wiadomo”.
Podsumowanie
– „Nie” z formami czasownika (także bezosobowymi typu „wiadomo”) piszemy rozdzielnie.
– „Niewiadoma/niewiadome” i „niewiadomy/niewiadome” to inne wyrazy (rzeczownik/przymiotnik) i mogą mieć zapis łączny, ale nie zastępują konstrukcji „nie wiadomo”.
Poprawny zapis kluczowego wyrażenia brzmi: nie wiadomo.